سخنی دربارۀ شکل گیری تجدد

این متن، طرح گفتاری است که در روز دوم آبان 1387 در پردیس کرج دانشگاه تهران و در کارگاهی با عنوان “جوان مسلمان و دنیای متجدد”- برای ورودی های جدید دانشگاه- ایراد شد. دانشجویان دانشگاه تهران آیین آشنایی با دانشگاه را در این مکان برگزار کرده بودند.

سوالی که برای این جلسه تعیین شده این است: مدرنیته یا تجدد چیست؟ و نسبت جوان مسلمان با این دنیای متجدد چیست؟
هر کسی که سفری به اروپا و امریکا داشته باشد از خود می پرسد که چرا آنها پیشرفت کردند و ما نه؟ فرق ما با آنها چیست؟ دانشجویانی که در دانشگاه های شرق مدام محصولات فکری غرب را می خوانند نیز همین سوال را دارند. این علوم از کجا آمده اند . چرا هیچ کدام از فیزیک دانان و پزشکان و متفکرین ما در عرصه ی جهانی مطرح نیستند و ما همچنان مصرف کننده ی علم آنها هستیم. داستان “تجدد” را از یونان باستان شروع می کنم. داستان من سه شخصیت دارد : افلاطون ، سنت آگوستین و حلاج! این سخنرانی را بر اساس تمایز مهمی پیش می برم که شخصیت های داستان صور متفاوتی بدان دادند.

افلاطون :
در آخرین قرون تمدن یونانی تنها مورد تاریخی حضور فلسفه های لاادری گری ، ماتریالیستی ، اپیکوری و شکاکیت ظاهر می شود. آنها منکر هر نوع اصل متعالی و حقیقت بودند. پدیده ای مانند سوفیست ها را در هیچ تمدن سنتی نمی یابیم. نه در ایران و هند و نه در چین و مصر هیچگاه تفکر ماتریالیستی به صورت سیستماتیک ظهور پیدا نکرده بود. همه جا کافر داشتیم اما عرضه ی سیستماتیک آن با ظهور قشری جدید و تفکرات فلسفی چیزی بود که در آن دوره ی یونان رخ داد.حکمایی در یونان باستان ظهور کردند که در مقابل این جریانات فکری دستگاه های فلسفی خدا محور و الهیاتی را بنیان نهادند و با این جریانات به تعارض پرداختند. از جمله سقراط ، افلاطون و ارسطو! بسیاری از اینان خود را پیامبر می نامیدند. (دنباله…)

گروه اندیشۀ روزنامۀ ایران : استيو فولر (Steve Fuller) استاد «مطالعات علم» انگليسى از جمله خبر سازترين فلاسفه و جامعه شناسان اين حيطه است.كتاب «كوهن در برابر پوپر»(Kuhn Vs.Popper) از زمره مهم ترين كتب اوست.يادداشت زير از اين حيث كه گونه اى مانيفست براى مطالعات علم محسوب مى شود، قابل توجه است.در واقع اين مانيفست دو سال بعد از حمله آلن سوكال به پست مدرنيسم (۱۹۹۶) و به مثابه واكنش به فضايى است كه از پس ِ آن واقعه به وجود آمد.در اين يادداشت كوتاه برخى ادعاهاى اصلى اين حيطه مطالعاتى مورد دفاع قرار گرفته و با كنايه به منتقدين اين حيطه، در نهايت سعى مى شود كه حدود فعاليت و لزوم اين نوع كاوش ها بررسى شوند.
علم تجربى(Science) در جامعه امروزين، تقويم كننده استاندارد عقلانيت(Rationality) است، اگر چه توسل ما به علم تجربى هرچه باشد، معقول(Rational) نيست.اين پارادوكس اكنون محققينى را كه مبناهاى اجتماعى و فرهنگى علم تجربى را مطالعه مى كنند ([همان حيطه مطالعاتى] كه به اختصار به « مطالعات علم» معروف است) به وجد و شور آورده است.اين [پارادوكس] همچنين توضيح مى دهد كه چرا دانشمندان عملگرايى (Practical Scientists) مانند آلن سوكال (Alan Sokal) رشته ما را تا اين حد تهديد كننده يافتند.اگر چه، واكنش اينان بسيارى اوقات مانند شليك كردن به پيام رسانى است كه خبرهاى بدى دارد.[اما] پيام همان باقى مى ماند.
ايده بنيانى [رايج در جامعه امروز] اين اس (دنباله…)

می توانید خلاصه ای از کتاب “کالبد شکافی چهار انقلاب” اثر کلاسیک کرین برینتون را در صفحۀ خلاصۀ کتاب پیدا کنید. این اثر که ترجمۀ محسن ثلاثی است، از ابتدای نگارش تا به امروز بارها و به زبان های مختلف ترجمه و چاپ شده است.
 زمانی که ثلاثی این کتاب را در سال1363ترجمه می کند نسخه ای را برای مهندس بازرگان می فرستد. بازرگان می بایست با بخشی از اثر همذات پنداری زیادی کرده باشد که در کتاب “انقلاب ایران در دو حرکت” می نویسد: ” اگر [این کتاب را] قبل از تدوین “انقلاب ایران در دو حرکت” خوانده بودم ،استفاده و استناد هایی در متن می کردم”(بازرگان ،1363 ، 205). او در پایان کتاب هم خلاصه ای از این اثر ارائه می کند.

البته بسیاری از ایده های این اثر قدیمی شده اند و امروزه چندان مورد توجه نیستند. به علاوه اینکه نقد های جدی ای به دیدگاه او وارد است. زمانی که کتاب را قبل تر ها مطالعه کرده بودم به نکتۀ طنزی برخوردم. ماجرا این بود که در همان فصول اول، او در بیان بی طرفی علمی خود می گوید؛ وقتی به عنوان جامعه شناس از مائو یا کاسترو صحبت می کنیم آنها را توجیه نمی کنیم. چون “شناختن به معنای چشم پوشی کردن از گناهان نیست.” و بعد از آن به طرز جالبی مطالعه بر روی این دو رهبر انقلابات را به مطالعه بر روی پشه ی تب زرد تشبیه می کند! یعنی ما در زمان مطالعه بر روی مائو و کاسترو همان قدر بی طرفیم که وقتی پشۀ زرد را مطالعه می کنیم! این جملاتش من را به یاد داستان آن کشیش مسیحی می اندازد که در جلسۀ گفتگوی ادیان و در محضر عالمان یهودی و مسلمان و بودایی می گفت : بردران! بیایید با کنار گذاشتن منازعات، بی طرفی و با دیدی باز و حق طلبانه بیاندیشیم که “چرا مسیحیت بهترین دین است؟!” : )

رگه های اتنوسنتریسم افسار گسیخته در این بیانش مشهود است. در هر حال علت تلخیص، کلاسیک بودن کتاب بود و نه بیش از این.

در قسمت صفحه های “کلمه”، صفحه ی دیگری باز کرده ام و اسمش را “روزنامه نوشت ها” گذاشته ام. می خواهم در این صفحه تمام مطالبی که در روزنامه ها چاپ کرده ام را به صورت پی دی اف قرار دهم. فعلاً فقط یک گزارش و یک ترجمه را قرار داده ام. که هر دو در سال 1386 و هر دو در روزنامه ی ایران چاپ شده اند و همچنین هر دو را قبلاً در همین سایت خوانده اید. تا آنجایی که جستجو کردم فقط این دو متن در اینترنت موجود بودند. باقی مطالب را به زودی اسکن می کنم و در سایت قرار می دهم.  باقی مطالب را از سال 1381 در روزنامه های جام جم ، همشهری و شرق نوشته ام.