شنبۀ آینده (30 آذر 1387) در دانشکده مان نشست نقد آخرین کتاب دکتر حسین کچویان (نظریه های جهانی شدن : پیامد چالش های فرهنگ و دین) را برگزار می کنیم. این نشست با حضور نویسندۀ کتاب ، دکتر سلیمی از اساتید دانشگاه علامه طباطبائی و دکتر شجاعی زند از اساتید دانشگاه تربیت مدرس برگزار می شود.

بسیج ِ دانشکدۀ کوچک ما چند سالی است که این نشست ها را با عنوان “عبور از خط” برگزار می کند. در واقع این نام کتابی است از ارنست یونگر. درون مایۀ مشترک تمام این نشست ها نقد و بررسی کتاب هایی است که از موضعی به نقد تجدد می پردازند. تا به حال دو نشست برگزار شده است و یک سلسله جلسات تاریخ تمدن غرب با این عنوان داشتیم (لینک گزارش آن نشست ها را در زیر می بینید).

پ.ن 1: شنبه ساعت 1 الی 3  ،خیابان شریعتی ،سه راه ضرابخانه ،خیابان گل نبی، دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی، تالار شهید مطهری

پ.ن 2 : نشست اول : نقد کتاب “تجدد از نگاهی دیگر” اثر دیگری از دکتر حسین کچویان (قسمت اول – قسمت دوم)

پ.ن 3 : نشست دوم : نقد کتاب “تکنوپولی” اثر نیل پست من (گزارش روزنامه ایران)

پ.ن 4 : چند روز است که آمار بازدید کنندگان سایتم از سی نفر در روز به سیصد نفر افزایش یافته! دلیلش هم ساده است ،حامیان دکتر میر حسین موسوی سایتی برپا کرده اند با عنوان “کلمه” و موتور جستجوی گوگل ملت را راست می آورد اینجا. پیشاپیش وجود هرگونه ارتباطی بین سایت پر مخاطب خود و سایت آقای میرحسین موسوی را رد می کنم! و از آحاد ملتِ (راه گم کرده) عذر می خواهم. : )  آدرس صحیح شما این است : “سایت کلمه“!   

پ.ن 5 : چون در این متن دو بار نام آقای میر حسین موسوی را آورده ام احتمالاً بازدید سایتم در هفتۀ پیش رو تا ششصد بار در روز افزایش می یابد (با این بار آخر شد سه بار!).  : )

می توانید خلاصه ای از کتاب “کالبد شکافی چهار انقلاب” اثر کلاسیک کرین برینتون را در صفحۀ خلاصۀ کتاب پیدا کنید. این اثر که ترجمۀ محسن ثلاثی است، از ابتدای نگارش تا به امروز بارها و به زبان های مختلف ترجمه و چاپ شده است.
 زمانی که ثلاثی این کتاب را در سال1363ترجمه می کند نسخه ای را برای مهندس بازرگان می فرستد. بازرگان می بایست با بخشی از اثر همذات پنداری زیادی کرده باشد که در کتاب “انقلاب ایران در دو حرکت” می نویسد: ” اگر [این کتاب را] قبل از تدوین “انقلاب ایران در دو حرکت” خوانده بودم ،استفاده و استناد هایی در متن می کردم”(بازرگان ،1363 ، 205). او در پایان کتاب هم خلاصه ای از این اثر ارائه می کند.

البته بسیاری از ایده های این اثر قدیمی شده اند و امروزه چندان مورد توجه نیستند. به علاوه اینکه نقد های جدی ای به دیدگاه او وارد است. زمانی که کتاب را قبل تر ها مطالعه کرده بودم به نکتۀ طنزی برخوردم. ماجرا این بود که در همان فصول اول، او در بیان بی طرفی علمی خود می گوید؛ وقتی به عنوان جامعه شناس از مائو یا کاسترو صحبت می کنیم آنها را توجیه نمی کنیم. چون “شناختن به معنای چشم پوشی کردن از گناهان نیست.” و بعد از آن به طرز جالبی مطالعه بر روی این دو رهبر انقلابات را به مطالعه بر روی پشه ی تب زرد تشبیه می کند! یعنی ما در زمان مطالعه بر روی مائو و کاسترو همان قدر بی طرفیم که وقتی پشۀ زرد را مطالعه می کنیم! این جملاتش من را به یاد داستان آن کشیش مسیحی می اندازد که در جلسۀ گفتگوی ادیان و در محضر عالمان یهودی و مسلمان و بودایی می گفت : بردران! بیایید با کنار گذاشتن منازعات، بی طرفی و با دیدی باز و حق طلبانه بیاندیشیم که “چرا مسیحیت بهترین دین است؟!” : )

رگه های اتنوسنتریسم افسار گسیخته در این بیانش مشهود است. در هر حال علت تلخیص، کلاسیک بودن کتاب بود و نه بیش از این.

تنها رمانی بود که پنج روزه خواندمش. رفته بودم سفر زیارتی و چون می دانستم بازگشتنی ،کلی کار سرم خراب می شود ،از پایان نامه تا مشق های ترم گذشته و مقدمات سفری دیگر و …، این شد که پنج روزه خواندمش.
رمان جدید رضا امیرخانی ،”بیوتن” ، رمان حرفه ای تری است از کارهای قبلی. خواندنش لذت داشت. گرچه بعضی اوقات کاربرد ناشیانۀ افکار و اصطلاحات “فردیدی” (و شبه هایدگری!) اذیت می کرد. اما من روح پیام داستان را فرای این صورت ها پسندیدم. یک جا نوشتم ؛ “داستان غربت همیشگی کسی که مانند ما در این شهرهای گچ و سیمان گیر کرده و آسمان کوچه هایش به بهانه ی عصر ارتباطات سیم کشی شده. پس درمیان سیمان و گچ، حتی کوچه اش آسمان ندارد.” غریب بیوتن (یا بی وطن) میان سیمان ها و انسان های سیمان شده اسیر است.
سیر حوادث داستان ،احتمالاً ، وامدار “بیگانۀ” کامو است. هم بیگانه بودن قهرمان و شخصیت پردازی “ارمیا” شبیه “مورسو” است و هم سیر حوادث داستان و بلایی که ساختار های این جامعه بر سر او می آورند.
با وجود این شباهت ها ،تفاوت در این است که مورسو بار سنگین بی معنایی را هستی شناسانه درک می کند. یعنی به کسی اعتراضی ندارد. “هستی” را بی معنا می بیند. در واقع عصیان می کند. فریاد می زند از این همه پوچی! در حالی که نگاه ارمیا عارفانه است ،او بی معنایی زندگی را هستی شناسانه نمی بیند. یعنی دیدش به دنیا این نیست ،اتفاقاً زندگی با معنا است. هر چه هست اعتراض به “ما کسبت ایدی الناس” است. در پس ِ اینها معنایی وجود دارد که عمیقاً درونی است.    
گرچه هنوز نمی دانم امیرخانی این را از کجا آورده که “زبان زیر ساخت نحوه ی تفکر است”(*) و چگونه می توان این را با آن پیام عارفانه جمع زد؟ اما باز می توان این ها را به توصیف جالبش از بی رحمی دنیای فرا صنعتی ،فراموش کرد. علی الخصوص موسسه ی تحقیقات مذهبی نیوجرسی که دین را از بیرون، مانند یک پدیده ی اجتماعی مطالعه می کند و تنها در این بین به دنبال منفعت است.
بی بنیادی قیل و قال های مدرن را خوب نشان داده ،قیل و قال های علم ِ همه چیز دان ،انسان های با اطلاعات عمومی زیاد و فضاهایی که تنها می خواهند مدتی تو را سرگرم کنند تا گذر این زمان پوچ را نفهمی. نهاد های امروزین مانند مردمانش، مانند معماریش ،مانند هنرش ،مانند ادبیاتش و مانند، خصوصا،ً فلسفه اش سرشار از بی معنایی است. پشت این همه هم “هیچ” است. هیچ! کسی هست که بار سنگین کلمه ی “هیچ” را بر دوش بکشد؟ یا فریاد بزند :  ما غرّک بِربِک الکریم ؟
___________________________
* یکی از جملات بیانگر این مضمون در صفحۀ 126 : “[...] البته همین هم تغییرات زبانی ارمیا در این مدت را می رساند و تغییر زیر ساخت های زبانی اش و به تبع آن تغییر در نحوۀ تفکر … .” / سوال من این است اگر اینگونه است ،پس چرا در آخر رمان می فهمیم که نحوۀ تفکر او عوض نشده بود؟

می توانید خلاصه ای از کتاب “ساخت اجتماعی واقعیت” اثر پیتر برگر و توماس لاکمن را در صفحۀ “خلاصۀ کتاب” دانلود کنید. من و دوستم (حمید) این کتاب را خلاصه کرده ایم. در واقع این یک خلاصۀ متعهد به متن است. تمام جملات از کتاب نقل شده مگر جملاتی که در کروشه آمده است. چند نکته در مورد متن کتاب و ترجمۀ آن به ذهنم می رسد که اشاره می کنم :
برگر و لاکمن در این اثر پیوند مهم و دقیقی از سطوح خرد و کلان را ارئه می دهند. این تلفیق تنها در شعار و ادعا نیست بلکه مکانیسم دقیقی را برایش در نظر می گیرند. این نکتۀ برجسته ای در ارزیابی این اثر است. نقطۀ قوت دیگر این اثر در این است که برای تحلیل جامعه به شناخت روزمره، در مقابل “نظریۀ ناب” ، اولویت می دهد. این اقدامی انقلابی است که پیشتر توسط بنیان گذاران حوزۀ مطالعات فرهنگی و اصحاب مکتب بیرمنگام در حال شکل گیری بود؛ توجه به امور پست در مقابل امور والا.
نکتۀ دیگر این است که آنها تنها به این اکتفا نکرده اند که بگویند امور و شرایط زیستی نیز در شکل گیری واقعیت اجتماعی تاثیر داشته است. بلکه سهم امر اجتماعی و امر زیستی را نیز مشخص کرده اند. در واقع آنها شرایط زیستی را ظرفیت ساز و محدود کننده ،برای روبنای اجتماعی می دانند. در اینجا، کار آنها تا حد زیادی به نظرات ادوارد ویلسون در مورد سهم زیست شناسی نزدیک می شوند. او نیز ژن ها را عاملی در جهت شکل دهی به ظرفیت های اجتماعی و تربیتی می داند.
 در مورد ترجمۀ فاسی اثر هم باید بگویم ؛ معادل یابی های مجیدی (مترجم کتاب) گاهی اوقات دردسر ساز است. او تقریباً برای تمام اصطلاحات مشهور و پر کاربرد جامعه شناسی ،معادل هایی دیگر آورده است (به عنوان مثال : سازواره برای Organism  ،برهمکنش برای Interaction و یا پرورش اجتماعی برای Socialization). با اینکه ترجمه های خوب او از آثار دشواری چون این کتاب و کتاب مانهایم ،نشان از قدرت او در ترجمه دارند ،اما به نظر می آید تا این حد شورش بر علیه ترجمۀ اصطلاحات جاافتادۀ جامعه شناسی باعث زحمت خواننده خواهد شد. 

“تجدد از نگاهی دیگر” کتابی است در 196 صفحه از حسین کچویان (استاد گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران). کچویان معتقد است این کتاب از مهم ترین کتب اوست و ایده های مرکزی او در بارۀ تجدد در این کتاب مطرح شده اند. این کتاب “پیش درآمدی مجمل یا مقدمه ای ابتدایی” است بر آراء اریک وگلین (Eric Voegelin) متفکر آلمانی و “امهات و رئوس دیدگاه های این متفکر را بیان می کند”. وگلین از آن دسته متفکرین معاصری است که بر علیه تجدد طغیان می کنند. هدف دیگری که کچویان بدان اشاره می کند این است که دیدگاه دیگری به تجدد را به خوانندگان معرفی کند که در آن، تجدد ” به عنوان شکل بدعت آمیزی از مسیحیت” در نظر گرفته می شود.
 این متن در واقع خلاصه ای از کتاب نیست. به دلیل نحوۀ تدوین و فصل بندی کتاب ،تهیۀ خلاصه ای از آن سخت است. متاسفانه این کتاب توسط ناشری نامعتبر منتشر شده است که این خود باعث شده کیفیت چاپ بسیار نازل باشد . همینطور باید اشاره کرد که این انتشارات در واقع برای توزیع کتاب فکری نکرده است! همۀ این مسائل دست به دست هم داد که نکاتی از کتاب که به نظر من ،نکات اصلی آن هستند در قالب این متن در سه بخش –تاریخ ،تجدد واعاده- آورده شوند. برای دانلود این خلاصه به صفحۀ خلاصۀ کتاب مراجعه کنید.(در سه صفحه با فرمت (P.D.F 
 مرتبط بیرون از کلمه یک نظریۀ تازه در نسبت دین و تجدد  :و نقد وبلاگِ انسان شناسی و جامعه شناسی