24, سپتامبر, 2010

هنرهای قاب نشدنی؛ جلد کتاب فارسی

Category: مطالعات اجتماعی و فرهنگی,کتاب – Author: سيدمرتضي هاشمي مدني – 10:47 ق.ظ

 

مشهور است و بسیار شنیده‌ایم که ایرانیان –برعکس اروپاییان- با هنرشان زندگی می‌کردند و می‌کنند. هنر چیزی نبوده که قابش بکنید و به دیوار بزنید. محلی به نام موزه در فرهنگی شکل می‌گیرد که نیاز داشته باشد که هنر را جایی سازماندهی کند تا در زندگی روزمره‌ی مردم گم نشود. اما هنر شرقی نیاز به موزه نداشته. چون همیشه در زندگی مردمش در جریان بوده و هست.

بسیار گفته‌اند که هنر، همان قالی‌ای است که زیر پایت انداخته‌ای. اگر مانند من به یاد کودکی‌ات بیافتی، حتماً لحظات بسیاری را به یاد می‌آوری که گل‌های پیچ در پیچ قالی خانه را می‌شمردی. یا با دست پیچ‌های ساقه‌اش را پی می‌گرفتی، ببینی به کجا می‌رسد. یا روی لبه‎‌ی قاب قالی راه می‌رفتی طوری که انگار دو طرفت، پرتگاه است و باید پایت را، قرص، روی خطوط قاب دور قالی بگذاری. یا ریشه‌های قالی را می‌بافتی و یا، پنهان از مادر، می‌کندی تا نخ بادکنکت شوند!

این هنر، لبخند نامحسوس ژوکوند یا تن برهنه‌ی عیسی (ع) نیست که به دیوار لوور پاریس یا نشنال گالری لندن آویزان باشد و یکی دو باری شانس این را داشته باشی که با بچه‌های مدرسه به دیدنش بروی. این هنر در تمام خاطرات گذشته و زندگی آیندهات گره خورده.

اینها را زیاد شنیده‌ایم. اما آنچه کمتر شنیده‌ایم این است که هنوز هم که هنوز است، ما با هنرمان زندگی می‌کنیم. حتی در جایی که تصورش را نمی‌کنیم؛ جلد کتاب‌ها.

                              

در این سال‌های دانشجویی، طبعاً، با کتاب، زیاد سر و کار دارم. مخصوصاً از اواخر دوره‌ی کارشناسی که به صرافت افتادم تا کتاب انگلیسی بخوانم، بسیار شده که کتاب‌های فارسی و انگلیسی را با هم مقایسه کنم. کتاب فارسی چیزی دارد که تا به حال در تولیدات هیچ کدام از ناشرین انگلیسی زبان ندیده‌ام. طرح روی جلد کتاب‌های فارسی، خود قابی است از احساسات و تفکرات و برداشت‌های طراح. خودش اثری هنری است که می‌توان قابش کرد و به دیوار زد.

فقط نگاهی به عناوین کتب نشر “نگاه معاصر” بیاندازید. طرح‌های “باسم الرسام”، ستودنی است. اینها تنها روی جلد کتاب نیست. این‌ها هنری است که ما با آن زندگی می‌کنیم – و دقیقاً به همین دلیل بسیاری اوقات از آن غافلیم. نگاهی به طرح‌های “نشر نی” و نام مشهور “پرویز بیانی” بیاندازید! مشتاقم بدانم هیچ کجای دنیا، یک طراح جلد کتاب برای طرحش اینقدر وقت و فکر و احساس می‌گذارد؟

ناشران معروف انگلیسی زبان –در علوم اجتماعی- “روتلج”(مثلاً سری کلاسیک‌های روتلج ، “سیج” و “پالیتی” هستند. طرح جلد کتاب‌های‌شان معمولاً یا یک رنگ یک‌دست است، یا حداکثر یک عکس، که به اندازه‌ی روی جلد بزرگ شده. تمام هنر طراح جلد کتاب این است که عکس خوبی انتخاب کند. اسم این را می‌گذارم “رئالیسم آزار دهنده‌ی اروپایی”!

اما از سوی دیگر، جلد کتاب‌های فارسی، خلاقیت، هنر و احساس هنرمند و طراح را نمایش می‌دهد. این طرح‌ها، معمولاً، شامل نمادهای در هم پیچیده‌ای است که در قاب جلد کتاب فارسی، نمایشی از رقص همزمان نماد و معنا و زیبایی را نشان‌مان می‌دهد. درست مثل قالی‌های زیر پایمان. نمایشی هر روزی که کم‌تر به آن توجه می‌کنیم. چون با آن زندگی می‌کنیم. این هنر، گذشته و حال و آینده‌ی ماست. کودکی و جوانی و پیری ماست. نمی‌شود قابش کرد برای موزه!

6 نظر »

  1. …”گل‌های پیچ در پیچ قالی خانه را می‌شمردی. یا با دست پیچ‌های ساقه‌اش را پی می‌گرفتی، ببینی به کجا می‌رسد. یا روی لبه‎‌ی قاب قالی راه می‌رفتی طوری که انگار دو طرفت، پرتگاه است و باید پایت را، قرص، روی خطوط قاب دور قالی بگذاری”…

    نظر توسط امیر — 24, سپتامبر, 2010 @ 8:39 ب.ظ

  2. عجب دقتی! باریک الله! الان که فکر می کنم می بینم با اینکه خلاقیت در متن کتابهای اینها بسیار دیده می شه اما در تصویر اینطور نیستند. لااقل تصویر روی جلد! جالبه آدم به دلیلش فکر کنه. احتمالا هزینه اقتصادیش نقش بازی می کنه. چون باید یکی رو پیدا کنند که براشون طراحی کنه یا حق کپی رایتش رو بخرند. البته حدس می زنم.
    ______________________
    من فکر می‌کنم نه فرشنده، نه خریدار به محصولی که حامی پیام بصری نباشد، علاقه ندارند. نبود حق کپی رایت و ارزانی نسبی اثر گرافیکی هم می‌تواند به این مساله کمک کند. اما در هر حال به نظر من هر چه بگوییم، علت نهایی را باید در معنایی بجوییم که خلق این آثار هنری برای تولید کننده و مصرف کننده دارد. شلوغ بودن صفحه و بمباران کردن مخاطب با نمادها یکی از چیزهایی است که برای یک ناشر ایرانی مهم است. چون نگاه اول خریدار برای او مهم است. چون احتمالاً می‌داند که ایرانیان پیچیده می‌اندیشند و این پیچیدگی و نمادگرایی را دوست دارند. در نگاه اول عاشق طرح‌هایی می‌شویم که لایه‌ی دومی دارند و باید کشفش کنیم. ما در هیچ جنبه‌ی زندگی مانند اروپایی‌ها رئالیست نیستیم.

    نظر توسط شاد — 24, سپتامبر, 2010 @ 11:39 ب.ظ

  3. عالی بود.

    نظر توسط نیستان — 25, سپتامبر, 2010 @ 9:36 ق.ظ

  4. موضوع و یادداشت خیلی خوبی بود. واقعا برای خیلی ها بین کتاب ها چاپ هایی با طرح جلد های به خصوص به یاد ماندنی هستند.
    در ضمن یاد “ابراهیم حقیقی” افتادم. کارهای ایشان نیز ماندنی است. این لینک هم مصاحبه ای با ایشان در این زمینه است:
    http://zamaaneh.com/morenews/2007/06/post_711.html
    و اینجا تعدادی از طرح های ایشان برای جلد کتاب:
    http://rapidshare.com/files/404863735/Ebrahim.Haghighi.Book-Covers_persianGFX.com.zip.html
    ____________________
    متشکر بابت معرفی و لینک‌ها. :)

    نظر توسط پرده دار — 25, سپتامبر, 2010 @ 6:22 ب.ظ

  5. تعلیق شش تن از دانشجویان بسیج‌ دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی (ره)
    1389/07/3
    به گزارش روابط عمومی بسیج دانشجویی دانشكده علوم اجتماعی و ارتباطات علامه طباطبایی(ره)، شش نفر از دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی(ره) چند روز بعد از انتخاب واحد ترم جدید تحصیلی، تعلیق شدند.
    این شش نفر، از اعضای بسیج دانشجویی دانشگاه علامه طباطبایی(ره) هستند كه سه نفر از آن‌ها از مسئولان بسیج دانشجویی این دانشگاه هستند.
    بسیاری از دانشجویان بسیجی دانشگاه علامه طباطبایی(ره) چهار سال است كه با مشاهده تعارض اقدامات سیدصدرالدین شریعتی با مطالبات رهبر معظم انقلاب از دانشگاه‌ها علی‌الخصوص دانشگاه‌های علوم انسانی، انتقاد از وی را آغاز كرده و تا كنون نیز ادامه داده‌اند. آخرین اقدام این دانشجویان، تحصّنی بود كه قبل از امتحانات پایان ترم گذشته در دفتر رئیس دانشگاه برگزار شد و به نظر می‌رسد تعلیق این دانشجویان نیز به همین خاطر باشد.
    اگرچه دكتر شریعتی كه به تازگی از ابقای حكم ریاست‌ش بر دانشگاه مطمئن شده است، این اقدام بی‌سابقه را انجام داده است، اما این اولین تجربه او در این نوع اقدامات نیست. وی پیش از این نیز مسئول سابق بسیج دانشجویی دانشكده علوم اجتماعی و ارتباطات را به سریع‌ترین شكل و به بهانه مشكل آموزشی از دانشگاه اخراج كرد و این در حالی بود كه این دانشجو دارای رتبه پنجم دوره خود بود و هیچ مشكل آموزشی یا قانونی برای اتمام تحصیل نداشت.
    لطفاً اطلاع رساني كنيد
    http://www.basijeolumejtemai.mihanblog.com/

    نظر توسط هل من ناصر — 25, سپتامبر, 2010 @ 6:27 ب.ظ

  6. نسخه آزمایشی سایت کانون دانش آموختگان فرهنگ(فدک) راه اندازی شد.
    farhangamookhte.com

    نظر توسط فدک — 2, اکتبر, 2010 @ 10:17 ق.ظ

RSS برای دیدگاه‌های‌ این نوشته. | TrackBack URI

نظر بدهيد